
<lom:lom xmlns:lom="https://oer-repo.uibk.ac.at/lom" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="https://oer-repo.uibk.ac.at/lom/latest https://w3id.org/oerbase/profiles/lomuibk/latest/schemas/lom-uibk.xsd">
  
<lom:general>
  
<lom:identifier>
  
<lom:catalog>direno.noe.gv.at</lom:catalog>

  
<lom:entry>
  
<lom:langstring xml:lang="x-none">o:209</lom:langstring>

  
</lom:entry>

  
</lom:identifier>

  
<lom:identifier>
  
<lom:catalog>DOI</lom:catalog>

  
<lom:entry>
  
<lom:langstring xml:lang="x-none">10.52035/noil.2024.18jh02.07</lom:langstring>

  
</lom:entry>

  
</lom:identifier>

  
<lom:title>
  
<lom:langstring xml:lang="de">Adel und Wirtschaftsstrategien : Eine Standes- und Funktionselite im Wandel</lom:langstring>

  
</lom:title>

  
<lom:title>
  
<lom:langstring xml:lang="en">The Nobility and Economic Strategies : Noble and Functional Elites in Transition</lom:langstring>

  
</lom:title>

  
<lom:description>
  
<lom:langstring xml:lang="en">Reforms to the state apparatus and tax collection enacted by Empress Maria Theresa challenged existing noble traditions and privileges in the second half of the 18th century. This article examines various narratives concerning the Lower Austrian nobility and reveals economic strategies adopted by them in light of these changes. The main archival sources used are the family cash books of several local noble dynasties. By tracing a variety of income opportunities and career paths over long periods of time, these documents constitute an interesting source on aristocraticeconomic activity. Strategies of estate management, public office-holding, finances, and investments continued to ensure rising income under changing circumstances. Moreover, the nobility’s relationship to power as a functional elite under the impact of social and political change is illuminated.</lom:langstring>

  
</lom:description>

  
<lom:description>
  
<lom:langstring xml:lang="de">Das 18. Jahrhundert gilt als Reformzeitalter im Hinblick auf die Beschränkung adeliger Vorrechte und Traditionen in Niederösterreich, angestoßen durch die Notwendigkeit der Diversifikation der Steuerleistungen auf Untertanen und Grundherren unter Maria Theresia. Dieser Beitrag greift verschiedene Erzählstränge zum niederösterreichischen Adel auf und beleuchtet diese unter dem Aspekt von Wirtschaftsstrategien des Adels. Als Quellengrundlage dienen unter anderem familiäre Hauptkassabücher. Sie zeigen eine Vielfalt an Einkommensmöglichkeiten und Karriereverläufen auf. Güterverwaltung, öffentliche Ämter, Geldgeschäfte und Veranlagungen erweisen sich als wichtige Handlungsspielräume adeligen Wirtschaftens. Darüber hinaus werden Handlungsoptionen einer sich verändernden Funktionselite in der Herrschaftsvermittlung des 18. Jahrhunderts sichtbar.</lom:langstring>

  
</lom:description>

  
<lom:language>deu</lom:language>

  
<lom:keyword>
  
<lom:langstring xml:lang="en">aristocratic family strategies</lom:langstring>

  
</lom:keyword>

  
<lom:keyword>
  
<lom:langstring xml:lang="en">household economy</lom:langstring>

  
</lom:keyword>

  
<lom:keyword>
  
<lom:langstring xml:lang="en">income</lom:langstring>

  
</lom:keyword>

  
<lom:keyword>
  
<lom:langstring xml:lang="en">estate management</lom:langstring>

  
</lom:keyword>

  
<lom:keyword>
  
<lom:langstring xml:lang="en">careers in public service</lom:langstring>

  
</lom:keyword>

  
<lom:keyword>
  
<lom:langstring xml:lang="de">15.35 Europäische Geschichte 1789-1815</lom:langstring>

  
</lom:keyword>

  
<lom:keyword>
  
<lom:langstring xml:lang="de">Geisteswissenschaften -- Geschichte -- Geschichte: Allgemeines -- Europäische Geschichte in Mittelalter und Neuzeit: Allgemeines -- Europäische Geschichte 1789-1815</lom:langstring>

  
</lom:keyword>

  
<lom:keyword>
  
<lom:langstring xml:lang="de">15.34 Europäische Geschichte 1492-1789</lom:langstring>

  
</lom:keyword>

  
<lom:keyword>
  
<lom:langstring xml:lang="de">Geisteswissenschaften -- Geschichte -- Geschichte: Allgemeines -- Europäische Geschichte in Mittelalter und Neuzeit: Allgemeines -- Europäische Geschichte 1492-1789</lom:langstring>

  
</lom:keyword>

  
<lom:keyword>
  
<lom:langstring xml:lang="de">74.20 Deutschland, Österreich, Schweiz</lom:langstring>

  
</lom:keyword>

  
<lom:keyword>
  
<lom:langstring xml:lang="de">Sozialwissenschaften -- Geographie, Raumordnung, Städtebau -- Geographie, Anthropogeographie: Allgemeines -- Erde -- Europa -- Deutschland, Österreich, Schweiz</lom:langstring>

  
</lom:keyword>

  
<lom:keyword>
  
<lom:langstring xml:lang="de">71.30 Soziale Gruppen: Allgemeines</lom:langstring>

  
</lom:keyword>

  
<lom:keyword>
  
<lom:langstring xml:lang="de">Sozialwissenschaften -- Soziologie -- Soziologie: Allgemeines -- Soziale Gruppen: Allgemeines</lom:langstring>

  
</lom:keyword>

  
<lom:keyword>
  
<lom:langstring xml:lang="de">15.09 Wirtschaftsgeschichte</lom:langstring>

  
</lom:keyword>

  
<lom:keyword>
  
<lom:langstring xml:lang="de">Geisteswissenschaften -- Geschichte -- Geschichte: Allgemeines -- Wirtschaftsgeschichte</lom:langstring>

  
</lom:keyword>

  
<lom:keyword>
  
<lom:langstring xml:lang="de">adelige Wirtschaftsstrategien</lom:langstring>

  
</lom:keyword>

  
<lom:keyword>
  
<lom:langstring xml:lang="de">Hauptkassabücher</lom:langstring>

  
</lom:keyword>

  
<lom:keyword>
  
<lom:langstring xml:lang="de">Güterverwaltung</lom:langstring>

  
</lom:keyword>

  
<lom:keyword>
  
<lom:langstring xml:lang="de">Fideikommisse</lom:langstring>

  
</lom:keyword>

  
<lom:keyword>
  
<lom:langstring xml:lang="de">Öffentliche Ämter</lom:langstring>

  
</lom:keyword>

  
<lom:keyword>
  
<lom:langstring xml:lang="de">Harrach</lom:langstring>

  
</lom:keyword>

  
<lom:keyword>
  
<lom:langstring xml:lang="de">Wurmbrand-Stuppach</lom:langstring>

  
</lom:keyword>

  
<lom:keyword>
  
<lom:langstring xml:lang="de">Abensberg-Traun</lom:langstring>

  
</lom:keyword>

  
<lom:keyword>
  
<lom:langstring xml:lang="de">Lamberg</lom:langstring>

  
</lom:keyword>

  
<lom:keyword>
  
<lom:langstring>Niederösterreich</lom:langstring>

  
</lom:keyword>

  
<lom:keyword>
  
<lom:langstring>Österreich unter der Enns</lom:langstring>

  
</lom:keyword>

  
<lom:keyword>
  
<lom:langstring>Österreich nid der Enns</lom:langstring>

  
</lom:keyword>

  
<lom:keyword>
  
<lom:langstring>Lower Austria</lom:langstring>

  
</lom:keyword>

  
<lom:keyword>
  
<lom:langstring>Kronland Nieder-Oesterreich</lom:langstring>

  
</lom:keyword>

  
<lom:keyword>
  
<lom:langstring>Bundesland Niederösterreich</lom:langstring>

  
</lom:keyword>

  
<lom:keyword>
  
<lom:langstring>Oesterreich nid der Enns</lom:langstring>

  
</lom:keyword>

  
<lom:keyword>
  
<lom:langstring>Oesterreich unter der Enns</lom:langstring>

  
</lom:keyword>

  
<lom:keyword>
  
<lom:langstring>Erzherzogtum Österreich unter der Enns</lom:langstring>

  
</lom:keyword>

  
<lom:keyword>
  
<lom:langstring>Land Niederösterreich</lom:langstring>

  
</lom:keyword>

  
<lom:keyword>
  
<lom:langstring>Adel</lom:langstring>

  
</lom:keyword>

  
<lom:keyword>
  
<lom:langstring>Adliger</lom:langstring>

  
</lom:keyword>

  
<lom:keyword>
  
<lom:langstring>Adeliger</lom:langstring>

  
</lom:keyword>

  
<lom:keyword>
  
<lom:langstring>Junkertum</lom:langstring>

  
</lom:keyword>

  
<lom:keyword>
  
<lom:langstring>Adlige</lom:langstring>

  
</lom:keyword>

  
<lom:keyword>
  
<lom:langstring>Uradel</lom:langstring>

  
</lom:keyword>

  
<lom:keyword>
  
<lom:langstring>Junker</lom:langstring>

  
</lom:keyword>

  
<lom:keyword>
  
<lom:langstring>Wirtschaft</lom:langstring>

  
</lom:keyword>

  
<lom:keyword>
  
<lom:langstring>Wirtschaftsleben</lom:langstring>

  
</lom:keyword>

  
<lom:keyword>
  
<lom:langstring>Ökonomie &lt;Wirtschaft&gt;</lom:langstring>

  
</lom:keyword>

  
</lom:general>

  
<lom:lifecycle>
  
<lom:datetime>2026-02-26T11:06:12.912Z</lom:datetime>

  
<lom:contribute>
  
<lom:role>
  
<lom:source>
  
<lom:langstring xml:lang="x-none">LOMv1.0</lom:langstring>

  
</lom:source>

  
<lom:value>
  
<lom:langstring xml:lang="x-none">Author</lom:langstring>

  
</lom:value>

  
</lom:role>

  
<lom:centity>
  
<lom:vcard>BEGIN:VCARD
VERSION:3.0
N:Hyden-Hanscho;Veronika;
FN:Veronika Hyden-Hanscho
X-ORCID:https://orcid.org/0000-0002-7164-9750
END:VCARD</lom:vcard>

  
</lom:centity>

  
</lom:contribute>

  
</lom:lifecycle>

  
<lom:educational>
  
<lom:learningresourcetype>
  
<lom:source>
  
<lom:langstring xml:lang="x-none">https://w3id.org/kim/hcrt/scheme</lom:langstring>

  
</lom:source>

  
<lom:id>https://w3id.org/kim/hcrt/text</lom:id>

  
<lom:entry>
  
<lom:langstring xml:lang="de">Textdokument</lom:langstring>

  
<lom:langstring xml:lang="en">Text</lom:langstring>

  
</lom:entry>

  
</lom:learningresourcetype>

  
</lom:educational>

  
<lom:rights>
  
<lom:copyrightandotherrestrictions>
  
<lom:source>
  
<lom:langstring xml:lang="x-none">LOMv1.0</lom:langstring>

  
</lom:source>

  
<lom:value>
  
<lom:langstring xml:lang="x-none">yes</lom:langstring>

  
</lom:value>

  
</lom:copyrightandotherrestrictions>

  
<lom:description>
  
<lom:langstring xml:lang="x-t-cc-url">https://creativecommons.org/licenses/by/4.0</lom:langstring>

  
</lom:description>

  
</lom:rights>

  
<lom:technical>
  
<lom:format>application/pdf</lom:format>

  
<lom:size>5446374</lom:size>

  
<lom:location>https://direno.noe.gv.at/o:209</lom:location>

  
<lom:thumbnail>
  
<lom:url>https://direno.noe.gv.at/api/object/o:209/thumbnail</lom:url>

  
</lom:thumbnail>

  
</lom:technical>

  
<lom:classification>
  
<lom:purpose>
  
<lom:source>
  
<lom:langstring xml:lang="x-none">LOMv1.0</lom:langstring>

  
</lom:source>

  
<lom:value>
  
<lom:langstring xml:lang="x-none">discipline</lom:langstring>

  
</lom:value>

  
</lom:purpose>

  
<lom:taxonpath>
  
<lom:source>
  
<lom:langstring xml:lang="x-none">https://w3id.org/oerbase/vocabs/oefos2012</lom:langstring>

  
</lom:source>

  
<lom:taxon>
  
<lom:id>https://w3id.org/oerbase/vocabs/oefos2012/6</lom:id>

  
<lom:entry>
  
<lom:langstring xml:lang="en">HUMANITIES</lom:langstring>

  
</lom:entry>

  
<lom:entry>
  
<lom:langstring xml:lang="de">GEISTESWISSENSCHAFTEN</lom:langstring>

  
</lom:entry>

  
</lom:taxon>

  
<lom:taxon>
  
<lom:id>https://w3id.org/oerbase/vocabs/oefos2012/601</lom:id>

  
<lom:entry>
  
<lom:langstring xml:lang="en">History, Archaeology</lom:langstring>

  
</lom:entry>

  
<lom:entry>
  
<lom:langstring xml:lang="de">Geschichte, Archäologie</lom:langstring>

  
</lom:entry>

  
</lom:taxon>

  
<lom:taxon>
  
<lom:id>https://w3id.org/oerbase/vocabs/oefos2012/6010</lom:id>

  
<lom:entry>
  
<lom:langstring xml:lang="en">History, Archaeology</lom:langstring>

  
</lom:entry>

  
<lom:entry>
  
<lom:langstring xml:lang="de">Geschichte, Archäologie</lom:langstring>

  
</lom:entry>

  
</lom:taxon>

  
<lom:taxon>
  
<lom:id>https://w3id.org/oerbase/vocabs/oefos2012/601007</lom:id>

  
<lom:entry>
  
<lom:langstring xml:lang="en">Historical regional studies</lom:langstring>

  
</lom:entry>

  
<lom:entry>
  
<lom:langstring xml:lang="de">Geschichtliche Landeskunde</lom:langstring>

  
</lom:entry>

  
</lom:taxon>

  
</lom:taxonpath>

  
<lom:taxonpath>
  
<lom:source>
  
<lom:langstring xml:lang="x-none">https://w3id.org/oerbase/vocabs/oefos2012</lom:langstring>

  
</lom:source>

  
<lom:taxon>
  
<lom:id>https://w3id.org/oerbase/vocabs/oefos2012/6</lom:id>

  
<lom:entry>
  
<lom:langstring xml:lang="en">HUMANITIES</lom:langstring>

  
</lom:entry>

  
<lom:entry>
  
<lom:langstring xml:lang="de">GEISTESWISSENSCHAFTEN</lom:langstring>

  
</lom:entry>

  
</lom:taxon>

  
<lom:taxon>
  
<lom:id>https://w3id.org/oerbase/vocabs/oefos2012/601</lom:id>

  
<lom:entry>
  
<lom:langstring xml:lang="en">History, Archaeology</lom:langstring>

  
</lom:entry>

  
<lom:entry>
  
<lom:langstring xml:lang="de">Geschichte, Archäologie</lom:langstring>

  
</lom:entry>

  
</lom:taxon>

  
<lom:taxon>
  
<lom:id>https://w3id.org/oerbase/vocabs/oefos2012/6010</lom:id>

  
<lom:entry>
  
<lom:langstring xml:lang="en">History, Archaeology</lom:langstring>

  
</lom:entry>

  
<lom:entry>
  
<lom:langstring xml:lang="de">Geschichte, Archäologie</lom:langstring>

  
</lom:entry>

  
</lom:taxon>

  
<lom:taxon>
  
<lom:id>https://w3id.org/oerbase/vocabs/oefos2012/601020</lom:id>

  
<lom:entry>
  
<lom:langstring xml:lang="en">Regional history</lom:langstring>

  
</lom:entry>

  
<lom:entry>
  
<lom:langstring xml:lang="de">Regionalgeschichte</lom:langstring>

  
</lom:entry>

  
</lom:taxon>

  
</lom:taxonpath>

  
<lom:taxonpath>
  
<lom:source>
  
<lom:langstring xml:lang="x-none">https://w3id.org/oerbase/vocabs/oefos2012</lom:langstring>

  
</lom:source>

  
<lom:taxon>
  
<lom:id>https://w3id.org/oerbase/vocabs/oefos2012/6</lom:id>

  
<lom:entry>
  
<lom:langstring xml:lang="en">HUMANITIES</lom:langstring>

  
</lom:entry>

  
<lom:entry>
  
<lom:langstring xml:lang="de">GEISTESWISSENSCHAFTEN</lom:langstring>

  
</lom:entry>

  
</lom:taxon>

  
<lom:taxon>
  
<lom:id>https://w3id.org/oerbase/vocabs/oefos2012/601</lom:id>

  
<lom:entry>
  
<lom:langstring xml:lang="en">History, Archaeology</lom:langstring>

  
</lom:entry>

  
<lom:entry>
  
<lom:langstring xml:lang="de">Geschichte, Archäologie</lom:langstring>

  
</lom:entry>

  
</lom:taxon>

  
<lom:taxon>
  
<lom:id>https://w3id.org/oerbase/vocabs/oefos2012/6010</lom:id>

  
<lom:entry>
  
<lom:langstring xml:lang="en">History, Archaeology</lom:langstring>

  
</lom:entry>

  
<lom:entry>
  
<lom:langstring xml:lang="de">Geschichte, Archäologie</lom:langstring>

  
</lom:entry>

  
</lom:taxon>

  
<lom:taxon>
  
<lom:id>https://w3id.org/oerbase/vocabs/oefos2012/601016</lom:id>

  
<lom:entry>
  
<lom:langstring xml:lang="en">Austrian history</lom:langstring>

  
</lom:entry>

  
<lom:entry>
  
<lom:langstring xml:lang="de">Österreichische Geschichte</lom:langstring>

  
</lom:entry>

  
</lom:taxon>

  
</lom:taxonpath>

  
<lom:taxonpath>
  
<lom:source>
  
<lom:langstring xml:lang="x-none">https://w3id.org/oerbase/vocabs/oefos2012</lom:langstring>

  
</lom:source>

  
<lom:taxon>
  
<lom:id>https://w3id.org/oerbase/vocabs/oefos2012/5</lom:id>

  
<lom:entry>
  
<lom:langstring xml:lang="en">SOCIAL SCIENCES</lom:langstring>

  
</lom:entry>

  
<lom:entry>
  
<lom:langstring xml:lang="de">SOZIALWISSENSCHAFTEN</lom:langstring>

  
</lom:entry>

  
</lom:taxon>

  
<lom:taxon>
  
<lom:id>https://w3id.org/oerbase/vocabs/oefos2012/502</lom:id>

  
<lom:entry>
  
<lom:langstring xml:lang="en">Economics</lom:langstring>

  
</lom:entry>

  
<lom:entry>
  
<lom:langstring xml:lang="de">Wirtschaftswissenschaften</lom:langstring>

  
</lom:entry>

  
</lom:taxon>

  
<lom:taxon>
  
<lom:id>https://w3id.org/oerbase/vocabs/oefos2012/5020</lom:id>

  
<lom:entry>
  
<lom:langstring xml:lang="en">Economics</lom:langstring>

  
</lom:entry>

  
<lom:entry>
  
<lom:langstring xml:lang="de">Wirtschaftswissenschaften</lom:langstring>

  
</lom:entry>

  
</lom:taxon>

  
<lom:taxon>
  
<lom:id>https://w3id.org/oerbase/vocabs/oefos2012/502049</lom:id>

  
<lom:entry>
  
<lom:langstring xml:lang="en">Economic history</lom:langstring>

  
</lom:entry>

  
<lom:entry>
  
<lom:langstring xml:lang="de">Wirtschaftsgeschichte</lom:langstring>

  
</lom:entry>

  
</lom:taxon>

  
</lom:taxonpath>

  
</lom:classification>

  
</lom:lom>


